O Americi

Koje su osnovne stvari koje bi trebalo da znate o SAD?

SAD

Sjedinjene Američke Države (skraćeno SAD, engl. United States of America (USA)) su federalna ustavna republika koju čini pedeset država i jedan federalni okrug. Država se uglavnom prostire u centralnom delu Severne Amerike, između Tihog i Atlantskog okeana. Ovaj kontinentalni deo se na severu graniči sa Kanadom, a na jugu sa Meksikom. Sa 9,83 miliona km² i preko 323 miliona stanovnika, Sjedinjene Države su treća najveća zemlja na svetu po ukupnoj površini i broju stanovnika. Svakako predstavljaju jednu od etnički najraznovrsnijih zemalja na svetu, što je posledica masovne imigracije iz mnogih zemalja. Američka privreda je najveća nacionalna privreda u svetu, ako se gleda nominalni i realni bruto domaći proizvod.


NASTANAK DRŽAVE

Naciju je osnovalo 13 bivših kolonija Velike Britanije koje su se prostirale duž atlantske obale. Proglasivši se „državama“ 4. jula 1776. godine usvojile su Deklaraciju nezavisnosti. Pobunjeničke države pobedile su Veliku Britaniju u Američkom ratu za nezavisnost, što je bio prvi uspešni rat neke kolonije za nezavisnost. Federalna konvencija je 17. septembra 1787. godine usvojila danas važeći Ustav Sjedinjenih Država, a ratifikujući ga naredne godine, države su postale delovi jedinstvene republike. Povelja o pravima, sastavljena od deset ustavnih amandmana, ratifikovana je 1791. godine.


DEMOGRAFSKI PODACI

Prema najnovijim procenama, Sjedinjene Države trenutno broje oko 323,425,550 stanovnika. Belci čine 73,9% stanovništva Sjedinjenih Država, crnci 12,2% stanovništva, azijati čine 4,4% stanovništva, a američki starosedeoci tek 0,8%. Što se tiče religije, većina Amerikanaca (46.5%) su protestanti, 20.8% katolici, 13,2% ne pripada određenoj veri i 1,3 % su Jevreji. Muslimani i budisti čine manje od 1% ukupnog stanovništva. Od ukupnog broja stanovnika, muškaraca ima 48,8%, a žena 51,2%. U gradovima živi 80%, a u selima tek 20% stanovništva.


EKONOMIJA

Sjedinjene Američke Države su privredno najjača zemlja u svetu, kao i država sa najvišom prosečnom platom u svetu. Privreda se odvija po kapitalističkom sistemu, ali postoje i socijalni programi koji nisu tako sveobuhvatni u poređenju sa sličnim programima u većini drugih privredno razvijenih država poput Nemačke. Zvanična valuta SAD je američki dolar koji takođe služi kao valuta i u nekim drugim zemljama sveta kao što je Ekvador. Američki dolar je nazastupljenija valuta među deviznim rezervama u svetu, te valuta sa najvećim udelom u svetskoj ekonomiji. Najveći trgovinski partner Sjedinjenih Država je Kanada. Ostali međunarodni partneri su Meksiko, Evropska unija, Japan, Indija i Južna Koreja. Trgovina sa Kinom je takođe vrlo značajna. Sjedinjene Države su drugo najpopularnije odredište svetskih turista, odmah nakon Francuske.


KLIMA

Najveći deo SAD ima umerenu klimu izuzev nekoliko područja koja imaju arktičku (Aljaska) ili tropsku klimu (Havaji). Leta su generalno topla i vlažna u ravnijim delovima i južnim državama, mada je na jugozapadu veoma toplo ali je karakterističan suv vazduh. Dok su konstantna leta zaštitni znak južnog dela Kalofornije i Floride, dotle su topli letnji dani ali osvežavajuća jutra i prijatne večeri, odlika klime severo-zapada i u državama oblasti Nova Engleska. Zime su u južnijim krajevima blage, ali na severo-istoku i na planinama na zapadu zemlje, uslovi mogu biti izuzetno nepovoljni, često praćeni snegom i niskim temperaturama. Ozbiljne oluje i tornado su normalna pojava u proleće i leto, uglavnom u centralnim delovima SAD.


UMETNOST

Sjedinjene Američke Države su naširoko poznate u svetu kao svetski lider u masovnoj medijskoj produkciji. Zauzimaju jednu trećinu celokupne svetske medijske i zabavne industrije, a američki programi, serije i filmovi se prikazuju širom sveta. Najrazvijena je filmska industrija, čije se središte nalazi u Holivudu, država Kalifornija, koja proizvodi najpopularnije filmove na svetskom tržištu. Američka kultura i umetnost, doduše, postoje i van filmske i zabavne industrije. SAD imaju dugu pozorišnu istoriju. Brodvej je najpoznatije pozorište, čuveno po svojim mjuziklima, sa sedištem u Njujorku. Američka muzika je veoma raznolika, sadrži pregršt različitih stilova: ritam i bluz (popularno R&B), džez, rokenrol, gospel, kantri, vestern, hip hop itd.


PRAZNICI

Američka kultura obeležava određene bitne događaje iz istorije države i ovi praznici se ne slave nigde drugde u svetu. Najvažniji praznik je svakako Dan nezavisnosti koji obeležava stvaranje samostalne države i odvajanje od Velike Britanije 4. Jula. Dan pomena poginulih, slavi se poslednjeg ponedeljka u Maju, čime se odaje počast poginulima za vreme služenja u vojnoj službi. Nezvanično označava početak letnje sezone odmora. Praznik rada, obeležava se prvog ponedeljka u Septembru, i slavi se radna snaga zemlje. Ovaj dan predstavlja nezvanično kraj letnje sezone. Dan zahvalnosti, jos jedan karakteristican Američki praznik, pada četvrtog četvrtka u Novembru i datira još iz kolonijalnih vremena da se slavi žetva. Dan Predsednika, obeležava rođenja Džordž Vašington-a i Abraham Linkoln-a, to je državni praznik koji se javlja trećeg ponedeljka u Februaru. Doprinosi veterana se obeležavaju na Dan Veterana koji pada 11. Novembra. Doprinosi lidera za ljudska prava Martin Luter King-a se slave trećeg ponedeljka u Januaru.


HRANA I PIĆA

Američka kuhinja se razvijala uporedo sa nastankom države. Najpre su Evropljani svojim dolaskom počeli da menjaju tradicionalnu ishranu domorodaca, da bi tokom XIX i XX veka došlo do uticaja i svih ostalih naroda koji su počeli da naseljavaju SAD. Glavna karakteristika američke kuhinje danas je da je ona postala mešavina multietničkih i regionalnih pristupa koji su doveli do potpuno novih stilova kuvanja. Morska hrana vezuje se za urođenike i karakteristična je za delove zemlje uz okean, uglavnom na istočnoj obali. Kao tradicionalni metod spremanja hrane podrazumeva se grilovanje mesa i povrća. Dolaskom kolonija, počinje uzgajanje useva, kao i odgoja domaćih životinja i dolazi do stapanja sa britanskom kuhinjom. Takva ishrana uključuje veliku upotrebu masti i ulja, a osnova ishrane postaje svinjsko meso i slanina. Novi narodi donose nove običaje i ishranu pa su tako karakteristične pica i pasta iz Italije, kao i hot dog koji nastao na bazi čuvenih kobasica iz Nemačke. Postoje takođe stilovi kuvanja i tipovi hrane koji su specifični za određeni region. Južni stil kuvanja uključuje jela kao što su pržena piletina, kelj, crni pasulj i proja. Tex-mex kuhinja je popularna u Teksasu i jugozapadno i predstavlja spoj španskog i meksičkog stila kuvanja. Namirnice kao što su čili i buritos su svetski poznate, a ovakva ishrana se dosta oslanja na seckani sir i pasulj. Kada je reč o alkoholnim pićima, prvobitno su konzumirani rum i pivo. Kasnije je počela i proizvodnja viskija, ali pošto šećerna trska nije bila toliko dostupna, kao zamena koristio se kukuruz. Pored ovih pića pravljenih u Americi, počeo je i uvoz raznih vrsta rakija i vina.


SPORT

Jedan od najvažnijih delova američke kulture svakako je sport. Olimpijski savez SAD je najtrofejniji nacionalni savez na svetu. Naravno, ovo ne bi bilo moguće bez velikih ulaganja u razvoj svih disciplina, ali ono što se posebno ističe je rad sa decom i stvaranje budućih šampiona već od detinjstva. Pored svih uspeha olimpijaca, ono što je karakteristično za celu naciju je popularnost četiri glavna sporta u SAD: američki fudbal, bejzbol, hokej i košarka.