O Americi

Koje su osnovne stvari koje bi trebalo da znate o SAD?

SAD

Sjedinjene Američke Države (skraćeno SAD, engl. United States of America (USA)) su federalna ustavna republika koju čini pedeset država i jedan federalni okrug. Svaka savezna država ima svoju vladu koja uglavnom radi po istom principu kao federalna vlada u Washingtonu. Svaka država ima glavni grad i državne simbole, kao ustav i zakone. Država se uglavnom prostire u centralnom delu Severne Amerike, između Tihog i Atlantskog okeana. Ovaj kontinentalni deo se na severu graniči sa Kanadom, a na jugu sa Meksikom. Iz razloga sto je okružena nepreglednim okeanima, Amerika je dugo bila nepoznata ostalom svetu, jer evropski i azijski narodi nisu imali takve brodove na kojima bi mogli daleko ploviti. Sa 9,83 miliona km² i preko 323 miliona stanovnika, Sjedinjene Države su treća najveća zemlja na svetu po ukupnoj površini i broju stanovnika. Svakako predstavljaju jednu od etnički najraznovrsnijih zemalja na svetu, što je posledica masovne imigracije iz mnogih zemalja. Američka privreda je najveća nacionalna privreda u svetu, ako se gleda nominalni i realni bruto domaći proizvod.

NASTANAK DRŽAVE

Područje SAD-a su naseljivali preci današnjih Indijanaca koji su na američki kontinent prešli iz Azije. 1492. godine, nekoliko španskih brodova koje je predvodio moreplovac Kolumbo tražili su put do Azije, tačnije do Indije i ploveći Atlantskim okeanom prema zapadu, naišli su na kontinent koji se danas zove Amerika. Naciju je osnovalo 13 bivših kolonija Velike Britanije koje su se prostirale duž atlantske obale. Pobunjeničke države pobedile su Veliku Britaniju u Američkom ratu za nezavisnost, što je bio prvi uspešni rat neke kolonije za nezavisnost. Nakon toga je konačno potvrdjena svest o zajedničkom nacionalnom identitetu, koji je tada velikoj većini Amerikanaca bio daleko važniji od osećaja pripadnosti određenoj saveznoj državi. Tome je doprineo i razvoj železnice i drugih modernih sredstava transporta, koji je, uz prostranost nove države, Amerikancima omogućio da menjaju dom daleko više nego što je to slučaj u evropskim državama. Proglasivši se „državama“ 4. jula 1776. godine usvojile su Deklaraciju nezavisnosti. Federalna konvencija je 17. septembra 1787. godine usvojila danas važeći Ustav Sjedinjenih Država, a ratifikujući ga naredne godine, države su postale delovi jedinstvene republike. Povelja o pravima, sastavljena od deset ustavnih amandmana, ratifikovana je 1791. godine.

DEMOGRAFSKI PODACI

Prema najnovijim procenama, Sjedinjene Države trenutno broje oko 323,425,550 stanovnika i prema tome čine treću najveću zemlja sveta (nakon Kine i Indije). Belci čine 73,9% stanovništva Sjedinjenih Država, crnci 12,2% stanovništva, azijati čine 4,4% stanovništva, a američki starosedeoci tek 0,8%. Što se tiče religije, većina Amerikanaca (46.5%) su protestanti, 20,8% katolici, 13,2% ne pripada određenoj veri i 1,3 % su Jevreji. Muslimani i budisti čine manje od 1% ukupnog stanovništva. Od ukupnog broja stanovnika, muškaraca ima 48,8%, a žena 51,2%. Unutrašnjost SAD-a retko je naseljena (u planinskim krajevima manje od 10 st./km2, u ravničarskom delu 10–30 st./km 2). U gradovima živi 80%, a u selima tek 20% stanovništva. Prosečni životni vek: 73 god. muškarci, 80 god. žene. Engleski jezik je glavni jezik koji se govori u SAD-u ali mnogo ljudi takodje govori španski ili neki drugi jezik.

EKONOMIJA

Sjedinjene Američke Države su privredno najjača zemlja u svetu, kao i država sa najvišom prosečnom platom u svetu. Najviše je zastupljenkapitalistički sistem, ali postoje i socijalni programi koji nisu tako sveobuhvatni u poređenju sa sličnim programima u većini drugih privredno razvijenih država poput Nemačke. Privreda se pre svega zasniva na industriji visokih tehnologija i računarske informatike, rudarstvu, cmoj i obojenoj metalurgiji, mašinskoj, elektroindustriji, elektronskoj, automobilskoj, vazduhoplovnoj, poljoprivrednoj, tekstilnoj, brodogradnji, vojnoj i mnogim drugim. Najveći trgovinski partner Sjedinjenih Država je Kanada. Ostali međunarodni partneri su Meksiko, Evropska unija, Japan, Indija i Južna Koreja. Trgovina sa Kinom je takođe vrlo značajna. 2003. godine, ukupan bruto domaći proizvod je iznosio 10,98 milijardi američkih dolara (USD) što iznosi 37.800 USD po glavi stanovnika. Zvanična valuta SAD je američki dolar koji takođe služi kao valuta i u nekim drugim zemljama sveta kao što je Ekvador. Američki dolar je nazastupljenija valuta među deviznim rezervama u svetu, te valuta sa najvećim udelom u svetskoj ekonomiji. Sjedinjene Države su drugo najpopularnije odredište svetskih turista, odmah nakon Francuske.

KLIMA

Najveći deo SAD ima umerenu klimu izuzev nekoliko područja koja imaju arktičku (Aljaska) ili tropsku klimu (Havaji). Leta su generalno topla i vlažna u ravnijim delovima i južnim državama, mada je na jugozapadu veoma toplo ali je karakterističan suv vazduh. Dok su konstantna leta zaštitni znak južnog dela Kalofornije i Floride, dotle su topli letnji dani ali osvežavajuća jutra i prijatne večeri, odlika klime severo-zapada i u državama oblasti Nova Engleska. Zime su u južnijim krajevima blage, ali na severo-istoku i na planinama na zapadu zemlje, uslovi mogu biti izuzetno nepovoljni, često praćeni snegom i niskim temperaturama. Neka područja Sjedinjenih Američkih Država imaju visok rizik od uragana i ostalih tropskih oluja (države na južnoj atlantskoj obali i države Meksičkog zaliva), tornada (središnje države) i zemljotresa (većinom države California i Washington).

UMETNOST

Sjedinjene Američke Države su naširoko poznate u svetu kao svetski lider u masovnoj medijskoj produkciji. Zauzimaju jednu trećinu celokupne svetske medijske i zabavne industrije, a američki programi, serije i filmovi se prikazuju širom sveta. Najrazvijena je filmska industrija, čije se središte nalazi u Holivudu, država Kalifornija, koja proizvodi najpopularnije filmove na svetskom tržištu. Ovde su snimljeni neki od najuspešnijih filmova poput Kazablanke, Kleopatre, Titanika i drugih. Američka kultura i umetnost, postoje i van filmske i zabavne industrije. SAD imaju dugu pozorišnu istoriju. Brodvej je najpoznatije pozorište, čuveno po svojim mjuziklima, sa sedištem u Njujorku. Američka muzika je veoma raznolika, sadrži pregršt različitih stilova: ritam i bluz (popularno R&B), džez, rokenrol, gospel, kantri, vestern, hip hop itd. Sjedinjene Države imaju preko 4.000 univerziteta, a neki poput Harvarda i Yalea su među najčuvenijim i visoko-obrazovnim institucijama na svetu. Mnogi poznati pisci i naučnici, poput Mark Twaina i Thomasa Edisona su bili Amerikanci.

PRAZNICI

Američka kultura obeležava određene bitne događaje iz istorije države i ovi praznici se ne slave nigde drugde u svetu. Najvažniji praznik je svakako Dan nezavisnosti koji obeležava stvaranje samostalne države i odvajanje od Velike Britanije 4. Jula. Sve manje važne institucije zatvorene su tog dana. Mnogi političari se na taj dan pojavljuju na javnim proslavama i govore o istoriji, zakonu, ljudima i drustvu. Porodice obično proslavljaju Dan nezavisnosti tako sto organizuju piknik i pozivaju svoje rodjake i prijatelje da se pridruže. Dekoracije su u plavim, belim I crvenim bojama koje predstavljaju boje američke zastave.Dan pomena poginulih, slavi se poslednjeg ponedeljka u Maju, čime se odaje počast poginulima za vreme služenja u vojnoj službi. Nezvanično označava početak letnje sezone odmora. Praznik rada, obeležava se prvog ponedeljka u Septembru, i slavi se radna snaga zemlje. Ovaj dan predstavlja nezvanično kraj letnje sezone. Dan zahvalnosti, jos jedan karakterističan Američki praznik, pada četvrtog četvrtka u Novembru i datira još iz kolonijalnih vremena da se slavi žetva. Dan Predsednika, obeležava rođenja Džordž Vašington-a i Abraham Linkoln-a, to je državni praznik koji se javlja trećeg ponedeljka u Februaru. Doprinosi veterana se obeležavaju na Dan Veterana koji pada 11. Novembra. Doprinosi lidera za ljudska prava Martin Luter King-a se slave trećeg ponedeljka u Januaru.

HRANA I PIĆA

Američka kuhinja se razvijala uporedo sa nastankom države. Najpre su Evropljani svojim dolaskom počeli da menjaju tradicionalnu ishranu domorodaca, da bi tokom XIX i XX veka došlo do uticaja i svih ostalih naroda koji su počeli da naseljavaju SAD. Glavna karakteristika američke kuhinje danas je da je ona postala mešavina multietničkih i regionalnih pristupa koji su doveli do potpuno novih stilova kuvanja. Morska hrana vezuje se za urođenike i karakteristična je za delove zemlje uz okean, uglavnom na istočnoj obali. Kao tradicionalni metod spremanja hrane podrazumeva se grilovanje mesa i povrća. Dolaskom kolonija, počinje uzgajanje useva, kao i odgoja domaćih životinja i dolazi do stapanja sa britanskom kuhinjom. Takva ishrana uključuje veliku upotrebu masti i ulja, a osnova ishrane postaje svinjsko meso i slanina. Novi narodi donose nove običaje i ishranu pa su tako karakteristične pica i pasta iz Italije, kao i hot dog koji nastao na bazi čuvenih kobasica iz Nemačke. Takođe, postoje stilovi kuvanja i tipovi hrane koji su specifični za određeni region. Južni stil kuvanja uključuje jela kao što su pržena piletina, kelj, crni pasulj i proja. Tex-mex kuhinja je popularna u Teksasu i jugozapadno i predstavlja spoj španskog i meksičkog stila kuvanja. Namirnice kao što su čili i buritos su svetski poznate, a ovakva ishrana se dosta oslanja na seckani sir i pasulj. Kada je reč o alkoholnim pićima, prvobitno su konzumirani rum i pivo. Kasnije je počela i proizvodnja viskija, ali pošto šećerna trska nije bila toliko dostupna, kao zamena koristio se kukuruz. Pored ovih pića pravljenih u Americi, počeo je i uvoz raznih vrsta rakija i vina. Ukoliko želite da se hranite zdravo u Sjedinjenim Državama, prodavnice su najbolji izbor i mogućnosti su zaista velike. Što se tiče brze hrane, najrasprostranjeniji su McDonalds, Starbucks i Donkin Dounats. Tu mozete kupiti najpovoljnije hranu i pića. Čuveni napitak Coca Cola, pronašao je svoje mesto u milionima domova širom sveta. Njen nastanak se vezuje za 1886. godinu, kada je apotekar John Pemberton, napravio sirup i pomešao ga sa gaziranom vodom. Više od jednog veka, ovaj brend se vezuje za radost, optimizam i pozitivnu energiju i neizostavni je deo proslava i praznika.

SPORT

Jedan od najvažnijih delova američke kulture svakako je sport. Olimpijski savez SAD je najtrofejniji nacionalni savez na svetu. Naravno, ovo ne bi bilo moguće bez velikih ulaganja u razvoj svih disciplina, ali ono što se posebno ističe je rad sa decom i stvaranje budućih šampiona već od detinjstva. Pored svih uspeha olimpijaca, ono što je karakteristično za celu naciju je popularnost četiri glavna sporta u SAD: američki fudbal, bejzbol, hokej i košarka.